Trầm cảm sau sinh
Trầm cảm sau sinh là bệnh rối loạn cảm xúc phổ biến hiện nay

 

Thực trạng về trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh (Postpartum Depression) là một rối loạn cảm xúc, hay có suy nghĩ tiêu cực, mệt mỏi, buồn chán và lo lắng về nhiều vấn đề trong cuộc sống xảy ra ở phụ nữ sau khi sinh.

Theo số liệu thống kê, có khoảng 10 – 20% phụ nữ sau khi sinh mắc phải bệnh lý rối loạn trầm cảm. Trong đó có 15% trường hợp xảy ra trong 3 tháng đầu sau khi sinh và 15 – 25% xảy ra trong năm đầu tiên. Trầm cảm sau sinh không chỉ gây ra tình trạng buồn bã, mệt mỏi, lo lắng,... Mà còn sinh ra cảm giác tiêu cực như: Chán ghét hoặc thậm chí là muốn giết cả con của mình.

Vì vậy, sự quan tâm của chồng và gia đình với phụ nữ sau sinh là rất quan trọng để phát hiện bệnh sớm (nếu có) và có hướng điều trị phù hợp. Với những trường hợp nặng, người mẹ cần được cách ly ra khỏi con mình để tránh những tình huống đáng tiếc xảy ra. Trầm cảm nói chung và trầm cảm sau sinh nói riêng có xu hướng tăng lên trong những năm gần đây. Do đó ngoài sức khỏe thể chất, gia đình cũng cần quan tâm đến tâm lý của các mẹ sau sinh.

Dấu hiệu nhận biết bệnh lý trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh thực chất là một bệnh rối loạn cảm xúc do não bộ bị ức chế, rối loạn. Thông thường, nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở nữ giới gấp 2 lần so với nam giới, nên những biến đổi về sinh hoạt, hormone,… sau khi sinh có thể khiến bệnh bùng phát.

Trầm cảm sau sinh
Trầm cảm sau sinh điển hình bởi khí sắc trầm buồn, mệt mỏi, uể oải,…

Trầm cảm sau khi sinh thường biểu hiện qua những triệu chứng sau:

– Suy nhược cơ thểThực tế, có rất nhiều bà mẹ sau sinh con xong liền rơi vào trạng thái vô vọng, đau khổ và thậm chí là khóc lóc cả ngày mà không biết nguyên do. Đôi khi, các sản phụ cảm thấy mình không được quan tâm, bị mọi người bỏ rơi, cảm giác này kéo dài sẽ làm cơ thể mệt mỏi triền miên và suy nhược cơ thể.

– Lo lắng, đau cơ thể không rõ nguyên nhânSau sinh, các sản phụ thường có nhiều mối lo về bản thân, gia đình và con cái, nhiều người cảm thấy đau dữ dội ở cổ và đầu, lưng, ngực nhưng không tìm ra nguyên nhân.

– Hoảng hốtPhụ nữ bị trầm cảm sau sinh con thường cảm thấy hoảng hốt, lo lắng bất an với những điều có thể xảy ra hàng ngày và họ cũng khó bình tĩnh lại. Cách tốt nhất trong trường hợp này chính là tránh để những tình huống đó xảy ra lặp lại nhiều lần.

Căng thẳng: Dấu hiệu căng thẳng thường xuyên sẽ làm cho chứng trầm cảm ở phụ nữ sau sinh trở nên nặng nề hơn. Loại căng thẳng này là dấu hiệu ban đầu của bệnh lý trầm cảm sau sinh và không thể điều trị bằng thuốc an thần.

Cảm giác bị ám ảnh: Những bà mẹ bị trầm cảm sau sinh con thường hay bị ám ảnh về một việc gì đó, một người hay một hành động cụ thể nào đó. Những nỗi ám ảnh có thể đi kèm với cảm giác tội lỗi mà không có nguyên do của sản phụ.

Mất tập trung: Mất tập trung cũng chính là biểu hiện trầm cảm sau sinh, các sản phụ sẽ thường khó tập trung để làm một việc gì đó và cảm thấy trí nhớ sao kém quá, họ thường có cảm giác mình không giải quyết được vấn đề và họ cảm thấy bản thân rất tồi tệ.

-Rối loạn giấc ngủ: Thường người bệnh bị trầm cảm thường rất khó đi vào giấc ngủ và thường hay bị thức giấc vào giữa đêm hoặc thỉnh thoảng gặp ác mộng và không thể ngủ lại được nữa. Trong trường hợp này, ngoài việc tích cực điều trị thì tốt nhất là nên có người giúp mẹ cho bé bú vào buổi tối.

Tình dục: Những sản phụ bị trầm cảm sau sinh thường sẽ bị mất hứng thú tình dục trong thời gian dài và nó sẽ khỏi nếu mẹ bị hết trầm cảm.

Ngoài ra, một vài dấu hiệu tâm lý thường gặp ở những người bị trầm cảm sau sinh con dễ nhận thấy như:

  • Thay đổi khẩu vị và tăng hoặc giảm cân;
  • Mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều;
  • Tâm trạng buồn bã;
  • Cảm thấy vô dụng hay tội lỗi;
  • Khó tập trung hoặc không quyết đoán;
  • Giảm hứng thú hoạt động;
  • Suy nghĩ, hành động, phản ứng chậm;
  • Mệt mỏi, thiếu sinh lực;
  • Thường nghĩ đến cái chết và tự tử.

Nguyên nhân gây trầm cảm sau khi sinh

Tương tự như các bệnh lý rối loạn tâm thần khác, có rất nhiều nguyên nhân và yếu tố có thể gây trầm cảm sau sinh nhưng không phải trường hợp nào cũng có thể xác định được nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên đối với phụ nữ sau khi sinh, sự sụt giảm và bất ổn của hormone được xem là yếu tố chủ yếu.

Một số nguyên nhân, yếu tố được xác định có thể gây ra bệnh trầm cảm sau khi sinh:

1. Do những thay đổi về nội tiết:

Sau khi sinh con, cơ thể người phụ nữ sẽ có sự giảm đột ngột hormone estrogen và progestrogen. Ngoài ra, hormones tuyến giáp sụt giảm nhanh chóng ở giai đoạn sau sinh gây ra cảm giác mệt mỏi và trầm cảm.

Trầm cảm sau sinh
Sự thay đổi hormone sau khi sinh là yếu tố gia tăng nguy cơ bị trầm cảm

Thực tế việc hormone thay đổi khiến phụ nữ mang thai và sau khi sinh trở nên nhạy cảm, dễ cáu gắt, buồn phiền, chán nản,… Tuy nhiên, đây không hoàn toàn là nguyên nhân trực tiếp gây ra các bệnh lý rối loạn tâm thần ở phụ nữ sau sinh. Thực tế, rối loạn hormone chỉ được xem là yếu tố cộng hưởng dẫn đến trầm cảm và các rối loạn cảm xúc.

2. Mất ngủ/ thiếu ngủ

Mất ngủ/ thiếu ngủ là 1 trong những bệnh lý sản phụ luôn gặp phải do tác động của rối loạn hormone, rối loạn đồng hồ sinh học do phải chăm sóc con cái, lo âu, suy nghĩ quá nhiều,…. Mất ngủ và trầm cảm là hai chứng bệnh có mối tương quan qua lại với nhau. Trầm cảm có thể gây ra các triệu chứng rối loạn giấc ngủ và việc mất ngủ kéo dài cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh của phụ nữ sau sinh, nó cũng làm bệnh tiến triển nặng hơn.

3. Di truyền

Trầm cảm sau sinh có nguy cơ mắc cao hơn ở những trường hợp có người thân trong gia đình mắc chứng bệnh này. Hoặc do người mẹ từng có tiền sử bị trầm cảm ở những lần sinh trước đây.

Trầm cảm sau sinh
Trầm cảm sau sinh là bệnh lý có khả năng di truyền

4. Sang chấn tâm lý

Sang chấn tâm lý là nguyên nhân phổ biến gây trầm cảm sau sinh bên cạnh rối loạn hormone. Tâm lý bị kích động, sang chấn có thể bắt nguồn từ:

  • Mâu thuẫn trong quan hệ vợ chồng và các mối quan hệ gia đình
  • Sinh khó, trẻ sinh ra mắc bệnh bẩm sinh, nan y hoặc con chết ngay sau khi sinh
  • Lo lắng quá mức về việc chăm sóc con cái (thường gặp ở người mang thai khi tuổi còn nhỏ, lần đầu tiên làm mẹ,…)
  • Phải tự mình chăm sóc con cái, không nhận được sự hỗ trợ từ bạn đời và người thân
  • Thiếu sự quan tâm, không có người động viên và chia sẻ. Một số nam giới cũng có thể bị trầm cảm sau sinh do người vợ quá chú tâm đến con trẻ mà không quan tâm đến mình
  • Mang thai ngoài ý muốn, không hề biết bản thân mang thai cho đến khi sinh nở, con ngoài giá thú
  • Không được nhìn mặt và chăm sóc con (mang thai hộ hoặc do bị ép buộc phải rời xa con do nhiều nguyên nhân khác)
  • Lo lắng về vấn đề tài chính, sợ con cái ảnh hưởng đến công việc

5. Những yếu tố nguy cơ 

Ngoài ra, nguy cơ bị trầm cảm sau sinh cũng có thể tăng lên khi có những yếu tố như:

Trầm cảm sau sinh
Nghiện rượu bia làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh
  • Tiền sử trầm cảm trước đó
  • Tiền sử rối loạn lo âu
  • Có tiền sử rối loạn lưỡng cực, đặc biệt type 2 (thể bệnh đặc trưng bởi giai đoạn trầm cảm nhiều hơn hưng cảm)
  • Gần ngày sinh phải đối mặt với những biến cố như mất việc làm, gia đình phá sản, mất người thân, bạo hành gia đình,…
  • Tiền sử lạm dụng ma túy và nghiện rượu

Các phương pháp điều trị trầm cảm sau khi sinh

1. Hỗ trợ từ người thân

Sự hỗ trợ từ người thân có vai trò quan trọng trong quá trình giúp sản phụ điều trị trầm cảm sau sinh. Bởi đây chỉ là giai đoạn tạm thời và người mẹ có thể hồi phục nhanh nếu được nhận được sự quan tâm từ gia đình và những người xung quanh.

Những biện pháp người thân cần thực hiện để hỗ trợ sản phụ vượt qua chứng trầm cảm sau sinh:

  • Khuyến khích và chủ động đưa người bệnh đến thăm khám ngay khi nhận thấy các triệu chứng bất thường. Ngoài ra, cần chú ý mức độ tuân thủ điều trị và sự cải thiện của bệnh nhân khi dùng thuốc. Nếu nhận thấy đơn thuốc không có hiệu quả, nên động viên người bệnh quay trở lại phòng khám/ bệnh viện.
  • Thường xuyên động viên, chia sẻ với người bệnh. Nhưng cần tránh tình trạng đối xử quá đặc biệt khiến bệnh nhân cảm thấy tội lỗi, bi quan, có cảm giác bản thân vô dụng và bất tài.
  • Hỗ trợ người mẹ trong việc chăm sóc con cái. Đồng thời khuyến khích phụ nữ sau sinh nghỉ ngơi và dành thời gian chăm sóc bản thân.
  • Để tránh những tình huống đáng tiếc, cần đảm bảo luôn có người thân bên cạnh mẹ và bé trong thời gian điều trị.

2. Sử dụng thuốc

Sử dụng thuốc là một trong những phương pháp điều trị trầm cảm sau sinh được áp dụng phổ biến hiện nay. Tuy nhiên khác với người bình thường, phụ nữ mang thai có thể gặp phải một số tác dụng phụ, rủi ro khi dùng thuốc. Do đó, bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ lưỡng giữa rủi ro và lợi ích trước khi chỉ định thuốc. Ở một số trường hợp cần thiết, bệnh nhân cần ngưng cho trẻ bú trong thời gian điều trị.

Trầm cảm sau sinh
Sử dụng thuốc có thể cải thiện các triệu chứng của trầm cảm sau sinh

Các loại thuốc được dùng trong điều trị trầm cảm sau sinh, bao gồm:

  • Thuốc chống trầm cảm nhóm benzodiazepin (Sertraline, Paroxetine, Venlafaxine, Fluoxetine, Mirtazapine,…) thường
  • Thuốc bình thần (Clonazepam, Bromazepam)

3. Trị liệu tâm lý

Trị liệu tâm lý là phương pháp được nhiều chuyên gia, bác sĩ chuyên khoa khuyến khích sử dụng trong việc điều trị chứng trầm cảm sau sinh. Trong thời gian đầu trị liệu, đa phần các bệnh nhân đều gặp khó khăn trong việc chia sẻ vấn đề của bản thân với chuyên gia bởi ảnh hưởng từ sâu trong tâm lý. Tuy nhiên, về lâu dài sản phụ được chuyên gia tâm lý định hướng tư duy, nhìn nhận vấn đề khách quan và mở lòng hơn, cải thiện với suy nghĩ tích cực để quyết tâm tìm lại sự vui vẻ, hạnh phúc trong cuộc sống.