Quản lý cỏ dại - Giáo trình đào tạo...

Mạng xã hội nông nghiệp

Quản lý cỏ dại - Giáo trình đào tạo canh tác hữu cơ ( P6 ) -

Tài liệu hướng dẫn

 dành cho giảng viên nông dân

Dựa vào:

Canh tác hữu cơ - Trường cao đẳng nông nghiệp hữu cơ, Đan Mạch
Tài liệu đào tạo của IFOAM về Nông nghiệp hữu cơ vùng nhiệt đới

(Tài liệu nội bộ không phát hành)

 

Các phần trước:  Phần 1.      Phần 2.    Phần 3.  Phần 4   Phần 5

Cỏ dại là những thực vật mọc ở nơi mà chúng ta không mong muốn. Thực chất, “cỏdại” là một định nghĩa chức năng và thực vật không phải lúc nào cũng là cỏ dại. Thực vật chỉ được xem là cỏ dại khi chúng gây trở ngại cho hoạt động của con người, ví dụnhư trong canh tác nông nghiệp. Cùng một loại thực vật mọc trong tự nhiên sẽ không phải là cỏ dại, mà thậm chí được xem là một loài thực vật có ích khi nó không cản trởcác hoạt động khác. Trong sản xuất thông thường, nông dân thường cố gắng dọn sạch tất cả cỏ dại trên ruộng và ngày càng sử dụng nhiều thuốc diệt cỏ hơn. Là nông dân hữu cơ, bạn phải hiểu rõ những bất lợi của cỏ dại, nhưng cũng nhận thấy chúng có những lợi thế nhất định. Cỏ dại là một phần trong hệ thiên nhiên và nó đấu tranh đểduy trì sự cân bằng. Thực tế, tất cả các yếu tố tích cực của cây phân xanh cũng có thểcó ở cỏ dại. Tuy nhiên, có sự khác biệt là cỏ dại rất khó loại bỏ nếu chúng ta không cần chúng nữa.

 

6.1 Bản chất của cỏ dại

Cỏ dại mọc ở những nơi không mong muốn và thường thắng cây trồng chính trong cạnh tranh để phát triển. Có nhiều lý do vì sao điều này lại xảy ra, nhưng một điều quan trọng là rõ ràng chúng thích nghi tốt với hầu hết các điều kiện. Đây là lý do vì sao chúng thường là chỉ số để đánh giá độ phì nhiêu và cấu trúc của đất. Khi điều kiện đất thuận lợi thì sự phát triển của cỏ dại mạnh hơn cây trồng chính và đó là dấu hiệu không tốt cần phải xử lý. Ví dụ cỏ dại có thể tận dụng độ mặn cao nhưng cây trồng chính lại rất khó và bị ảnh hưởng xấu. Cỏ dại có thể sống sót tốt trong đất có ít chất dinh dưỡng, như loại Imperata cylindrica. Loại cỏ này vì thế là những chỉ số tốt để đánh giá độ phì nhiêu của đất. Sự có mặt của các loại cỏ khác cho biết mức độ rắn chắc, sự úng nước, đất chua hay có thành phần vật chất hữu cơ thấp v.v..

Bên cạnh chức năng quan trọng của cỏ dại là chỉ số để đánh giá điều kiện của đất thì cỏdại còn có những lợi ích khác:

•    Cỏ dại có thể dùng như là cây chủ cho các sinh vật có lợi nào đó (xem chương 5.2). Có thể sử dụng chúng như một công cụ có giá trị trong việc kiểm soát sự lan truyền của sâu bệnh hại

•    Loại cỏ dại có thể ăn được đối với vật nuôi trong trang trại hoặc thậm chí thích hợp với việc sử dụng của con người

•    Một số loại cỏ dại có thể dùng làm thuốc

•   Cỏ dại lấy chất dinh dưỡng từ đất và các chất dinh dưỡng này có thể được quay trở lại

đất bằng cách sử dụng ngay chúng làm che phủ hoặc như là cây phân xanh

•   Cỏ dại có thể trợ giúp chống xói mòn đất

 Tuy nhiên, cỏ dại cũng có thể biến đổi môi trường của cây trồng theo chiều hướng tiêu cực. Ví dụ, vòng quay ánh sáng và không khí giữa các cây trồng chính bị giảm xuống. Trong môi trường tối hơn và ẩm hơn, bệnh dịch có điều kiện thuận lợi để lan truyền và gây bệnh cho cây trồng.

 

6.2 Các loại cỏ dại
Cỏ dại thường được chia thành hai nhóm chính, cỏ dại hàng năm lan truyền chủ yếu thông

qua hạt giống và cỏ dại lâu năm lan truyền chủ yếu thông qua thân rễ.

 

Tất cả các loại cỏ dại đều có thể phát tán hạt giống, tuy nhiên đối với cỏ dại lâu năm, sản sinh hạt giống không quan trọng. Phần đa hạt giống là do cỏ dại hàng năm sản sinh ra, nhưng khối lượng có thể là rất lớn. Một số loài sản xuất nhiều đến mức 700,000 hạt trên cây! Hạt của cỏ dại hàng năm thường phát tán theo gió, nhưng một số cỏ dại phát tán bằng cách dính hạt của chúng vào vật nuôi hoặc người. Các cách phát tán hạt khác là thông quađường nước, chim chóc, côn trùng, máy móc và chân vật nuôi. Tuy nhiên, hạt cây trồng bịnhiễm bệnh cũng có thể là một cách phát tán rất phổ biến.

Hạt của cỏ dại hàng năm có thể nằm lại trong đất chờ điều kiện thích hợp để phát triển trong khoảng thời gian dài lên tới 50-60 năm. Thật may là, hạt của hầu hết các loài cỏ dại là rất bé và vì thế chúng có độ nhạy cảm cao và dễ chết khi ở trong đất hoặc khi nảy mầm trong điều kiện không thích hợp. Những loài cỏ khác nhau có các chiến lược khác nhau như có ít hạt hơn nhưng khỏe hơn và chúng có thể sống sót quay trở lại nằm sâu trong đất. Có những loài đặc trưng số lượng hạt tương đối lớn, như những loài họ thập tự.

Những loài cỏ dại hạt nhỏ có thể nhân lên rất nhanh, ít nhiều trở thành thảm họa rất nhanh chỉ từ một vài cây trưởng thành. Trong những cây trồng vô cùng nhạy cảm với cỏ ví dụnhư cà rốt, áp lực từ những loài cỏ dại hạt nhỏ là quá lớn đến mức cây trồng có thể khôngđem lại lợi nhuận – đơn giản vì tốn quá nhiều thời gian để làm cỏ bằng tay.

Các cỏ dại khác phát tán thông qua rễ hoặc thân rễ của chúng (phần thân nằm dưới đất) trong đất. Những loài cỏ dại như thế thường được gọi là cỏ dại lâu năm. Thông thườngđây là những loại cỏ dại rất khó xử lý vì không thể nhổ chúng lên một cách dễ dàng như đối với loại cỏ dại hàng năm.

6.3 Quản lý cỏ dại

Như chúng ta đã biết nhiều lần về quan điểm này, một nguyên tắc làm việc cơ bản trong canh tác hữu cơ là cố gắng tránh các vấn đề phát sinh hơn là tìm cách cứu chữa chúng. Nguyên tắc này được áp dụng bình đẳng với việc quản lý cỏ dại. Quản lý cỏ dại tốt trong canh tác hữu cơ gồm việc tạo ra các điều kiện cản trở cỏ dại mọc không đúng thời điểm và không đúng chỗ mà sau này có thể trở thành vấn đề nghiêm trọng cho việc canh tác cây trồng chính. Cỏ dại cạnh tranh không gây hại cho cây trồng giống nhau trong suốt toàn bộcác giai đoạn canh tác. Giai đoạn nhạy cảm nhất của một cây trồng cạnh tranh với cỏ dại là trong giai đoạn đầu phát triển. Cây con rất dễ bị tổn thương và để sinh trưởng tốt nó phụthuộc rất nhiều vào việc cung cấp dinh dưỡng, ánh sáng và nước. Nếu cây con phải cạnh tranh với cỏ dại trong giai đoạn này, cây trồng có thể sinh trưởng kém khiến chúng dễ bịnhiễm sâu bệnh hơn. Cạnh tranh với cỏ dại trong giai đoạn canh tác sau này ít nguy hại hơn. Tuy nhiên, một số cỏ dại có thể gây khó khăn cho việc thu hoạch và làm giảm năng suất cây trồng. Vì thế, không nên hoàn toàn phớt lờ cỏ dại sau khi cây trồng đã đạt đến độgần như tăng trưởng hết, tuy nhiên nhìn chung cỏ dại ở giai đoạn này ít quan trọng hơn giai đoạn trước.

 

Lập kế hoạch trước
Là một nông dân hữu cơ, bạn phải có sự chuẩn bị để kiểm soát cỏ dại theo một cách khác biệt hoàn toàn so với canh tác theo tập quán. Canh tác một loại cây trồng mẫn cảm với cỏdại phải được lập kế hoạch chu đáo trước để giúp làm giảm khối lượng hạt cỏ dại kể cả cỏlâu năm có thể tồn tại trong đất. Lập một kế hoạch luân canh cây trồng tốt để có thể kiểm soát cỏ dại cho các cây trồng mẫn cảm ngay ở giai đoạn trước khi cây phát triển. Thông qua kế hoạch để lựa chọn trước các loại cây trồng cho từng ruộng riêng rẽ, mà vẫn tuân thủ các nguyên tắc luân canh cây trồng.

Việc cân nhắc lập kế hoạch nên xem xét tới việc lựa chọn các phương pháp quản lý cỏ dại và thời gian áp dụng chúng thích hợp. Nhìn chung, các biện pháp đều hướng tới việc giữmật độ cỏ dại ở một mức độ sao cho chúng không làm thất thu về mặt kinh tế của việc canh tác cây trồng hoặc không làm hại đến chất lượng của sản phẩm.

 

Luân canh cây trồng là công cụ quản lý cỏ dại quan trọng nhất


Luân canh cây trồng không chỉ vô cùng quan trọng đối với việc cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng, hạn chế sâu bệnh hại, mà nó còn quản lý cỏ dại. Hầu hết cỏ dại đều thíchứng cả với cây trồng hàng năm và cây lâu năm. Vì thế, cỏ dại luân có lợi thế để xen lẫn với các loại cây trồng khác nhau: cây hàng năm với cây lâu năm, cây trồng có mùa vụngắn với cây trồng có mùa vụ dài, cây trồng cạnh tranh mạnh cỏ dại với cây trồng cạnh tranh cỏ dại yếu v.v.. Luân canh cây trồng tự chúng sẽ có tác động điều hòa mật độ cỏ dại rất lớn, đến mức cỏ dại không bao giờ có cơ hội trở thành vấn đề thực sự lớn .

Cây trồng cạnh tranh mạnh với cỏ dại là cây trồng sinh trưởng nhanh và bao phủ hoàn toàn đất đến mức cỏ dại không phát triển được vì bị thiếu ánh sáng. Một ví dụ điển hình vềloại cây trồng này như là cây bí đỏ. Các cây trồng cho phép kiểm soát cỏ dại giữa các hàng của chúng dễ dàng như khoai tây và cải bắp, cũng có thể được xem là cây trồng thuộc nhóm này. Ngoài ra, những cây trồng không có tính chất này được xem là cạnh tranh kém với cỏ dại. Ví dụ cà rốt, hành và đậu Hà Lan.

Khi lập kế hoạch luân canh cây trồng, nên dựa vào chiến lược quản lý cỏ dại ở nơi có những cây trồng nhạy cảm với cỏ dại nhất. Nếu bạn có một loại cây trồng yếu thế với cỏnhư cà rốt, việc lập kế hoạch luân canh để có thể làm giảm khối lượng cỏ dại hàng năm và lâu năm từ những vụ/năm trước là điều quan trọng.

 

Tạo cây trồng khỏe mạnh là điều sống còn
Cây trồng khỏe cạnh tranh với cỏ dại tốt hơn so với cây trồng yếu. Tỉ lệ tăng trưởng trong những tuần đầu tiên của cây trồng là đặc biệt quan trọng đối với khả năng cạnh tranh của cây trồng. Vì vậy, tạo dựng được một diện tích gieo ươm hoặc trồng cây tốt nhất có thể là vô cùng quan trọng. Đất nên có cấu trúc đồng nhất, đủ ẩm và không cày sâu tới phần đếcày làm cản trở rễ phát triển.

Chất lượng hạt giống và cây con
Hạt giống khỏe, có sức sống cao để đảm bảo tạo ra cây trồng khỏe. Hạt giống lớn có một “hộp bữa trưa năng lượng” lớn hơn so với hạt giống bé. Kích cỡ của hạt giống vì thế cũng có ảnh hưởng đến một số vấn đề cỏ dại nhất định mà cây trồng có thể phải đương đầu. Thời gian trồng cây con không được kéo quá dài hoặc trồng trong điều kiện bạc màu vì có thể làm giảm tốc độ sinh trưởng của cây. Cây con bị trồng quá muộn (khả năng sinh trưởng của rễ bị chậm lại) sẽ hồi phục và bắt đầu sinh trưởng chậm hơn rất nhiều so với cây trồng đúng thời điểm. Ngoài việc cho năng suất kém hơn, cây trồng muộn cũng là những cây trồng cạnh tranh yếu hơn với cỏ dại.

 

Bón phân

Quan trọng là bón phân ở những nơi cần thiết, nói cách khác, không dàn trải phân đều nhau trên tầng đất mặt. Thực vật được canh tác nhìn chung có hạt giống và tiềm năng sinh trưởng lớn hơn so với các loài cỏ dại. Vì thế chúng có thể tiêu thụ đạm nhanh khi chúng mọc sâu 8-10cm. Đối với cây trồng theo hàng, phân nên bón đúng độ sâu và khoảng cách hàng. Điều này cho phép cây trồng tiêu dùng đạm tốt nhất, trong khi cỏ dại giữa các hàng lại bị thiếu đạm. Tất nhiên, để có phân ủ hoặc phân chuồng sẽ gặp khó khăn hơn là phân khoáng, nhưng vẫn có thể giải quyết được..

Các biện pháp ngăn ngừa và phòng chống cỏ dại
Nhiều biện pháp ngăn ngừa có thể áp dụng cùng một lúc. Tầm quan trọng và tính hiệu quảcủa các phương pháp khác nhau phụ thuộc vào qui mô của các loài cỏ dại và điều kiện môi trường. Tuy nhiên, có một số phương pháp rất hữu hiệu có thể áp dụng để ngăn ngừa cỏdại trên diện rộng và vì thế thường được sử dụng:

  1. Che phủ bằng vật liệu (xem chương 3.6): cỏ dại khó nhận đủ ánh sáng để phát triển và không thể xuyên qua lớp che phủ. Vật liệu khô, cứng phân hủy chậm có tác dụng lâu hơn vật liệu che phủ tươi

  2. Che phủ bằng cây sống: Cây che phủ cạnh tranh tốt với cỏ dại để lấy ánh sáng, dinh dưỡng và nước vì thế nó giúp ngăn chặn sự sinh trưởng của cỏ dại bằng sự canh tranhđể giành lấy các nguồn lực .

  3. Thời gian và mật độ gieo hạt:

    •   Áp lực cỏ dại trong giai đoạn then chốt (giai đoạn cây non) có thể được giảm xuống

    bằng cách lựa chọn thời gian gieo hạt tối ưu.

    •    Có thể tăng mật độ gieo hạt khi áp lực cỏ dại cao

     

    4. Các phương pháp làm đất có thể ảnh hưởng đến toàn bộ áp lực cỏ dại cũng như thành phần của cỏ dại:

    • •     Ví dụ, hệ thống làm đất tối thiểu có thể làm tăng áp lực cỏ dại

    • •     Bởi vì hạt giống cỏ dại có thể nảy mầm giữa thời điểm làm đất là gieo hạt cây trồng chính, xử lý cỏ dại trước khi gieo hạt có thể hiệu quả làm giảm áp lực cỏ dại

    • •    Dùng cách xử lý cỏ mọc lởm chởm trên bề mặt chống lại sự dai dẳng của cỏ dại. Nên làm cỏ khi điều kiện thời tiết khô ráo để rễ cỏ dại được nhổ lên hết khỏi bề mặt bị khô

    1. Ngăn chặn sự lây lan của cỏ dại bằng cách loại bỏ chúng trước khi hạt giống phát tán

    2. Ngăn chặn cỏ dại phá hoại cây trồng bằng cách:

      •     Chỉ sử dụng vật liệu không có lẫn các hạt giống cỏ dại

      •    Tránh giới đưa hạt cỏ dại trên ruộng qua đường dụng cụ hoặc vật nuôi

      Kiểm soát cơ học
      Bằng cách biện pháp ngăn ngừa cần thiết, mật độ cỏ dại có thể được giảm xuống, nhưng sẽ khó giảm xuống đủ mức trong giai đoạn then chốt của cây trồng tại thời điểm canh tác ban đầu. Vì thế, các phương pháp cơ học là một bộ phận quan trọng trong quản lý cỏ dại.

       

      Làm cỏ thủ công có thể là một cách quan trọng nhất. Tuy nhiên, vì phương pháp này cần nhiều lao động, nên giảm mật độ cỏ dại càng nhiều càng tốt trên ruộng bằng luân canh cây trồng và các biện pháp ngăn ngừa khác sẽ giảm việc làm cỏ thủ công sau này và vì thế sẽ đạt đựợc mục tiêu. Dùng đúng dụng cụ có thể làm việc rất hiệu quả

       

      Phần 7 

     

Được tài trợ
Bài viết liên quan